W ostatnich latach mówi się o wzroście diagnoz zaburzeń identyfikacji płciowej. Wydaje się jednak, że nie wynika to z większej częstotliwości występowania zaburzenia, ale po prostu coraz więcej nastolatków i ich rodzin sięga po pomoc.
Atypowy przebieg procesu identyfikacji własnej płci (gender), a zatem objawy dysforii płciowej, mogą pojawić się już w okresie przedszkolnym. To nic zaskakującego, bowiem w tym okresie dzieci finalizują proces rozpoznawania społecznych i kulturowych właściwości przypisywanych płci oraz samodzielnego identyfikowania się z jedną spośród nich, poprzez ubiór, rodzaj zabawek i zabaw, lgnięcie do grupy rówieśniczej tej samej płci.
Zaburzenia identyfikacji płci w dzieciństwie charakteryzują konkretne cechy. Przede wszystkim dziecko potwierdza bycie osobą o odmiennej niż biologiczna płeć i dowodzi jej posiadania. Czuje silną niechęć do noszenia stroju, który kulturowo przypisany jest jego płci biologicznej, odrzuca atrybuty tej płci, marząc o tym, że znikną, nie rozwiną się, próbuje je ukryć.
Według obowiązującej w Polsce klasyfikacji ICD 11 niezgodność płciowa w adolescencji i dorosłości charakteryzująca się, „wyraźną i trwałą niezgodnością między doświadczaną przez daną osobę płcią, a płcią, jaka została jej przypisana, co często skutkuje pragnieniem tranzycji, aby żyć i być akceptowanym jako osoba płci doświadczanej.
Dysforia płciowa może objawiać się poprzez:
- negatywne odczucia względem własnego ciała, samookaleczanie;
- poczucie dysocjacji, oddzielenia ciała od umysłu, postrzeganie go jako nie do końca swojego;
- poczucie, że ciało wygląda nie tak jak powinno, że coś w nim nie pasuje;
- ubieranie się w sposób ukrywający cechy płciowe, np. workowate, zbyt duże ubrania;
- unikanie bycia w centrum uwagi, niechęć do bycia postrzeganym;
- silna niechęć do oglądania swoich zdjęć;
- robocze próby zmiany cech płciowych swojego ciała przyjmujące czasami wręcz niebezpieczne dla zdrowia formy, takie jak restrykcyjne kontrolowanie swojej wagi(mogące prowadzić do zaburzeń odżywiania), czy kompulsywne pozbywanie się owłosienia na ciele.
Objawy powinny się utrzymywać przynajmniej 6 miesięcy.
Warto pamiętać również, o tym, że wiele dzieci odrzuca stereotypowo narzucany im styl ubierania się, wybierania zainteresowań, sposób zachowywania się nie dlatego, że występuje u nich rozbieżność płci biologicznej i psychologicznej, ale z zupełnie innych powodów. To, co męskie czy damskie w ubiorze, aktywnościach, cechach osobowości to wynik raczej umownych ustaleń kulturowych społeczeństwa. Dzieci, a zwłaszcza nastolatki poszukują sposobu, w jaki mogą wyrazić swoje wewnętrzne cechy i pragnienia – naturalne jest to, że pociągają je różne formy spędzania czasu, nie powinno już nikogo dziwić, że istnieją na świecie dziewczynki chętne do gry w rugby i chłopcy zafascynowani światem mody. Nie ma to jednak nic wspólnego z tożsamością płciową.
Zdezorientowani rodzice czują zwykle silny lęk w kontakcie z transseksualnym dzieckiem. Chcą chronić swoje dzieci, często więc robią w dobrej wierze to, co potęguje poczucie braku akceptacji. Na przykład zakazują wychodzenia z domu w ubraniach płci psychologicznej, zmuszają dziecko do tego, by nie mówiło o sobie inaczej, jak tylko zgodnie z płcią biologiczną. Niektórzy proponują, by w domu było kim chce, ale poza nim tym, kim chcą inni. Miłość i ogromna chęć chronienia dziecka, może niestety nie być dobrym doradcą. Dziecku trudno jest zobaczyć intencje rodziców, dostrzec ich wielowymiarowość. Na pierwszy plan może wysunąć się myśl: „oni mnie nie chcą, nie rozumieją, nie kochają”.
Nie jest łatwo być rodzicem dziecka transseksualnego. Już w czasie ciąży pojawiają się różne fantazje na temat płci nienarodzonego dziecka – kolejne lata sprawiają, że widoczna gołym okiem płeć jest dla rodzica zupełnie oczywista. Wiadomość o tym, że w ukochanym dziecku drzemie ktoś zupełnie inny to dla opiekunów wielki cios – stoją przed koniecznością pożegnania się z własnymi myślami, wyobrażeniami o tym, jaka będzie kiedyś ich mała córeczka, syn. Pojawia się ktoś inny, nieznany, a wraz z nim ogrom niepewności i wątpliwości. Jednak bez rodzica, który czuwa, akceptuje i pomaga transseksualne dziecko staje się bardzo samotne i zagubione.
Dlatego cała rodzina powinna mieć możliwość korzystania ze wsparcia psychologicznego – nie tylko po to, by zrozumieć co się dzieje z transseksualnym bliskim, ale i z nimi samymi.
Wspieraj i akceptuj bezwarunkowo
Po pierwsze – zwracaj się do swojego dziecka tak, jak tego oczekuje. Używaj preferowanych zaimków i form gramatycznych oraz wybranego imienia. Staraj się nie używać imienia z aktu urodzenia, gdyż może to wzmagać dysforię płciową. Pamiętaj – nawet, jeśli Twoje dziecko w pewnym momencie zmieni zdanie, odkryje inną tożsamość, czy stwierdzi, że nowe imię i końcówki mu nie odpowiadają; to, że przez jakiś czas zwracałaś, zwracałeś się do niego w inny sposób, na pewno mu nie zaszkodzi, a może wiele pomóc.
Jeśli Twoje dziecko chce zmienić sposób ubierania się, czesania się i nazywania siebie, pomóż mu przemyśleć, czy jest to odpowiedni moment i przed kim chce się ujawnić – czy to ma być tylko rodzina, a może też znajomi i nauczyciele? Bezpieczeństwo dziecka jest najważniejsze – w niektórych społecznościach osoby trans i ich rodziny mogą być narażone na ostracyzm społeczny i dyskryminację. Warto wcześniej upewnić się, czy najbliższe otoczenie nie zrobi krzywdy dziecku.
Oferuj swojemu dziecku profesjonalne wsparcie specjalistyczne – psychologiczne i seksuologiczne
W trosce o dobro swojego dziecka, wybieraj sprawdzone specjalistki i sprawdzonych specjalistów, aby uniknąć narażenia dziecka na dyskryminację.
Nie jest tajemnicą fakt, że nastoletnie osoby trans są narażone na depresję, samookaleczanie i próby samobójcze – stąd też istnieje potrzeba zapewnienia wsparcia psychologicznego.
Postaraj się wyedukować– zmieniaj siebie i świat dla dobra dziecka
Zapoznaj się z pojęciami takimi, jak: dysforia płciowa, tranzycja, korekta płci, blokery dojrzewania, zastępcza terapia hormonalna (HRT), zabiegi z zakresu korekty płci (SRS) oraz misgendering, passing i deadname. Pamiętaj, że nie musisz wiedzieć i rozumieć wszystkiego od razu, ale Twoim obowiązkiem, jako rodzica jest poszukiwanie tej wiedzy i próba opanowania jej.
Przygotuj się na zmiany
Przed ukończeniem osiemnastego roku życia, osoby trans nie mogą sądownie uzgodnić płci i wykonywać zabiegów na genitaliach. To, co jest możliwe dla osób nastoletnich, to zastępcza terapia hormonalna (HRT) oraz niektóre zabiegi z zakresu korekty płci – np. rekonstrukcja klatki piersiowej. O przyjmowaniu hormonów egzogennych przez osobę nieletnią muszą zdecydować rodzice. Nierzadko bywa tak, że podanie testosteronu potrafi pomóc chłopcu nie tylko z dysforią, ale również w walce z depresją, czy zaburzeniami lękowymi.
Pamiętaj o sobie!
Życie z dysforią płciową jest trudne, ale ciężkie w odczuciu mogą być też próby pomagania dziecku w zmaganiu się z niezgodnością płciową. Warto w tym wszystkim zadbać o siebie – o swój komfort psychiczny i kondycję. Dla wielu rodziców proces korekty płci dziecka może się wiązać z odrzuceniem ze strony dalszej rodziny i znajomych, a dla osób z mniejszych miejscowości również z ogromnymi kosztami dojazdu do specjalistów/specjalistek.
Transpłciowość u dzieci i decyzje związane z tranzycją u osób nieletnich są nierzadko nierozumiane przez otoczenie rodziny, dlatego warto szukać pomocy i wsparcia na zewnątrz. Dowiaduj się więcej na temat dysforii płciowej i tego, czym jest transpłciowość u dzieci, szukaj grup wsparcia dla rodziców osób transpłciowych, aby mieć zapewnione wsparcie z zewnątrz. Pytając o wszystko dziecko możesz doprowadzić do przeciążenia w Waszej relacji i zadawania po prostu niewłaściwych pytań, które dziecko może odebrać, jako atak. Często zaleca się objęcie rodziców wsparciem psychologicznym podczas tranzycji dziecka, bo jest to doświadczenie całej rodziny.
Rodzice czasami doświadczają żałoby, przeżywają korektę płci dziecka, jako utratę syna lub córki. W takich sytuacjach psychoterapia może pomóc w przepracowaniu tego doświadczenia i zrozumieniu, że jest to wciąż ta sama osoba. Pamiętaj, że jako rodzic dziecka transpłciowego nie jesteś w żaden sposób zobowiązany do tłumaczenia wszystkim tej decyzji, ale też unikaj obwiniania siebie o tę sytuację. Transpłciowość u dzieci i młodzieży nie jest chorobą ani zaburzeniem, jest zdeterminowana przez czynniki głównie biologiczne.
Źródło:
https://epedagogika.pl/top-tematy/chlopiec-w-ciele-dziewczynki-czyli-o-uczniach-z-zaburzeniami-identyfikacji-plci-4391.html
https://poradnia-synergia.pl/2019/10/10/transplciowosc-u-dzieci-i-mlodziezy-poradnik-dla-rodzicow/
https://zwierciadlo.pl/psychologia/525046,1,rodzice-powinni-stac-za-swoimi-dziecmi-w-kazdych-okolicznosciach-o-mlodziezy-z-dysforia-plciowa.read
https://www.termedia.pl/Dysforia-rozbieznosc-plciowa-u-dzieci-kontrowersje-diagnostyczne-i-terapeutyczne,116,30459,1,0.html
Opracowała: mgr Joanna Woźniak – psycholog