Rozwój mowy dziecka
Prawidłowy rozwój mowy dziecka jest podstawą rozwoju jego osobowości i służy poznawaniu świata, najpierw najbliższego potem dalszego. Dzięki umiejętności mówienia człowiek jest w stanie wyrazić swoje pragnienia, myśli, spostrzeżenia.
W rozwoju mowy można wyodrębnić kilka etapów, które następują po sobie, choć nie zawsze w takim samym czasie u wszystkich dzieci. Jest to zależne głównie od funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, budowy i sprawności artykulatorów, sprawności słuchowych a także środowiska, w którym dziecko się wychowuje i które bezpośrednio mniej lub bardziej wspomaga ten rozwój.
0-1 rok życia
Dziecko gugu, czyli wydaje nieświadomie dźwięki podobne do samogłosek i spółgłosek. Guganie występuje u wszystkich dzieci, nawet u głuchych i niedosłyszących. Następny etap w rozwoju mowy to gaworzenie. Jest to w przeciwieństwie do gugania czynność zamierzona, polegająca na naśladowaniu dźwięków zasłyszanych z otoczenia np. naśladowanie mowy mamy. Pod koniec 1 roku życia dziecko spełnia proste polecenia rozumie mowę, pojawiają się pierwsze wyrazy takie jak mama, tata, baba itp.
1-2 rok życia
Dziecko wymawia wszystkie samogłoski oprócz ę. Wymawia wiele spółgłosek oprócz s, z, c, dz, mówi sianki, siociek, czasami nie wymawia k, g zamieniając je na t, d totet zamiast kotek. Trudniejsze spółgłoski zastępuje łatwiejszymi, upraszcza wyrazy opuszczając głoski, często wymawia tylko sylaby początkowe lub końcowe. W miarę rozwoju takich potknięć jest coraz mniej. Nie należy dziecka stale poprawiać, ale podawać prawidłowy wzorzec wyrazu. Dziecko w tym okresie, rozszerza zakres rozumianych słów, wymawia ich coraz więcej, doskonali wymowę, opanowuje gramatykę.
2-3 rok życia
Pojawiają się spółgłoski k, g, a pod koniec tego okresu s, z, c, dz. Nadal dzieci zastępują trudniejsze głoski łatwiejszymi lub nie wymawiają poszczególnych głosek w… mowie spontanicznej, pomimo że potrafi wypowiedzieć je samodzielnie. W tym okresie nabierają świadomości wymawianiaowej tzn. wiedzą jak dany wyraz powinien być wypowiedziany, chociaż same wypowiadają go błędnie. Pod koniec tego okresu mowa dziecka charakteryzuje się zmiękczaniem głosek s, z, c, dz, sz, ć, cz, dż, np. kosiula, pasiek… zamiana głoski l na j, a głoski r na l lub jjowej, lowel, upraszczanie grup spółgłoskowych, brak wyraźnych końcówek.
3-4 rok życia
Dziecko zaczyna posługiwać się dłuższymi wypowiedziami, układa zdania, może opowiedzieć zasłyszaną bajkę, chętnie włącza się do rozmowy z dorosłymi. Często przestawia głoski, a nawet sylaby np. kolomotywa zamiast lokomotywa. Występują tzw. upodobnienia, np. doba zamiast zobacz, pam zamiast pan. Ponadto dzieci często tworzą nowe wyrazy np. zatelefoni, pomasowa smarowa chleb masem. Utrwalają się głoski s, z, c, dz. Pod koniec 4 roku życia pojawia się głoska r, aczkolwiek często jest jeszcze zmieniana na l to nie powinno jeszcze rodzica niepokoić. Czasami pojawiają się głoski sz, ć, cz, dż. Niewiele dzieci w tym okresie osiąga poprawną wymowę. Jest ona przeważnie zrozumiała dla otoczenia, jednak nadal zachowuje cechy mowy dziecinnej. Mog występować agramatyzmy np. Mam dwa siostry.
4-5 rok życia
Pojawiają się głoski sz, ć, cz, dż., dziecko potrafi je powtórzyć, jednak w swobodnej mowie często zamienia na s,z,c,dz. Pięciolatki, sześciolatki poprawnie artykują głoskę r. Może wystąpić tzw. nadpoprawność, hiperpoprawność czyli wymawianie nowo wyuczonych głosek w każdym miejscu, nawet tam gdzie one nie występują np. karoryfer, karafior, samochd. Zdarzają się jeszcze w tym okresie uproszczenia trudniejszych do wymówienia wyrazów. Dziecko sześcioletnie powinno wymawiać prawidłowo wszystkie głoski i mieć opanowaną technikę mówienia. Jest do tego w pełni przygotowane, jeśli jego rozwój fizyczny, psychiczny i emocjonalny przebiega w normie.
Opracowanie mgr A. Szmit logopeda