Propozycje działań ułatwiających życie i naukę – w przypadku występowania u dziecka objawów ADHD (problemów z koncentracją uwagi, nadruchliwością i impulsywnością).

Zaburzenia koncentracji uwagi
Działania pomocnicze ukierunkowane na radzenie sobie z zaburzeniami uwagi dzielą się na trzy główne grupy.
Działania mające na celu ograniczanie ilości bodźców docierających do dziecka w czasie wykonywania zadania:

ograniczenie liczby bodźców docierających do dziecka, np. posprzątanie biurka, poproszenie rodzeństwa o nie wchodzenie w tym czasie do pokoju,
zorganizowanie miejsca do nauki daleko bądź tyłem do okna, innych ciekawych przedmiotów mogących przykuwać uwagę dziecka,
wyciszenie pomieszczenia – na przykład zamknięcie okien itp.,
sprawdzenie czy w otoczeniu nic rozpraszającego się nie dzieje np. nie ma na suficie rozpraszającego uwagę pająka.

Działania pomagające w selekcjonowaniu odbieranych bodźców:

komunikaty do dziecka są krótkie,
wskazywanie i podkreślanie są przez dorosłego ważnych rzeczy i upewnianie się czy dziecko usłyszało, np.: “To bardzo ważne”, “Uwaga !! po czym klaszcze w dłonie”, “oczy patrzą na mnie”, “Jasiu, powtórz co masz zrobić”,
podczas nauki stosowanie rysunków, które przykują uwagę dziecka;
podczas nauki i odrabiania lekcji monitorowanie tego, co robi dziecko: min. Sprawdzanie czy dziecko ma otwartą książkę na odpowiedniej stronie.

Działania skracające czas i zakres zadań powierzonych do wykonania:

natychmiastowe sprawdzanie zadań, sprawdzanie każdego przykładu od razu, np. z matematyki nie czekamy, aż dziecko najpierw zrobi wszystkie zadania; Chwalenie dziecka po każdym wykonanym zadaniu,
dzielenie odrabianych lekcji na części, pamiętanie by w czasie przerwy dziecko nie zaczęło robić czegoś, od czego trudno go będzie oderwać, np. bajka w telewizji,
wprowadzanie krótkich przerw po zrobieniu jednego zadania, podczas których wprowadzana jest ciekawa aktywność ruchowa, ale niezbyt angażująca (np. dwie rundki dookoła stołu); Konieczne jest wcześniejsze ustalenie z dzieckiem, co może w tym czasie robić, aby po przerwie spokojnie wróciło do przerwanej nauki,
przy czytaniu tekstu zasłonięcie reszty tekstu białą kartką.

Nadruchliwość

Działania pomocnicze ukierunkowane na radzenie sobie nadruchliwością to przede wszystkim zaakceptowanie, że dziecko musi się ruszać i stworzenie takiej sytuacji, w której jego poruszanie się jak najmniej przeszkadza otoczeniu:

pozwolenie dziecku na wstawanie, chodzenie czy wychodzenie z pokoju podczas odrabiania lekcji,
akceptowanie przejawów i pozwolenie na niewielki niepokój ruchowy w obrębie miejsca siedzenia pamiętając, iż dziecko z ADHD często musi bawić się jakimś przedmiotem, machać nogami lub kręcić się, by w ogóle mogło się skoncentrować na słuchaniu tego, co się do niego mówi,
stwarzanie możliwości intensywnego ruchu,
zagospodarowanie energii dziecka lub jej ukierunkowanie w pożytecznym celu.

Impulsywność

Działania pomocnicze ukierunkowane na radzenie sobie impulsywnością to wielokrotne przypominanie ustalonych zasad, gdyż dziecko z ADHD wymaga wielokrotnych przypomnień.

Przypomnienie zasady może być w formie ustnej, w formie krótkiego tekstu lub w formie graficznej, która jest najbardziej atrakcyjna dla młodszych dzieci,
Proponowany schemat przypomnienia zasady w formie ustnej:

Podejdź do dziecka i skoncentruj jego uwagę na sobie (spójrz mu w oczy, lekko dotknij).
Przypomnij zasadę w krótkich słowach np. „komputer włączają dzieci, które odrobiły lekcje”.
Przypomnij zasadę tyle razy ile zazwyczaj potrzebuje tego dziecko, gdy ma średni dzień (np. 3 razy).
Pozostań przy dziecku tak długo, aż zastosuje się do zasady lub wyciągnij konsekwencje.

Ze względu na impulsywność zachowań będą wiązały się one z nieprzewidywalnością. Bardzo ważną zasadą jest więc przewidywanie sytuacji, w których nieprzewidywalność zachowań dziecka może być niebezpieczna dla niego samego. Należy bacznie analizować i monitorować zachowanie dziecka. Koniecznością staje się ostrzeżenie dziecka i wspólne rozważanie możliwych następstw. Najprostszym sposobem działania w takim wypadku jest głośne przypomnienie o zasadzie obowiązującej w potencjalnie trudnej sytuacji (np. podczas wycieczki rowerowej na chwilę przed skrzyżowaniem powinien pojawić się komunikat: “Teraz jedziesz za mną”, przy zbliżaniu się do drogi wzięcie dziecka za rękę).

Uczenie strategii odraczania poprzez:

wymyślenie sygnału oznaczającego “Nie przerywaj!”,
stwarzanie dziecku możliwości zapisania tego, czego oczekuje i porozmawianie o jego oczekiwaniach w późniejszym czasie,
chwalenie dziecka za starania i stosowanie się do ustaleń.

Przygotowała: mgr Karolina Szeliga – psycholog

w oparciu o materiały „WARSZTATY DLA DOBRYCH RODZICÓW” autorstwa: prof. dr hab. n. med. Tomasza Wolańczyka, dr n. med. Artura Kołakowskiego, dr n. med. Magdaleny Skotnickiej, lek. mgr psych. Agnieszki Pisuli z Kliniki Psychiatrii Wieku Rozwojowego AM w Warszawie i Centrum Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej w Warszawie.