Głoski tylnojęzykowe, to te, podczas których pracuje tylna cześć jeżyka, są to głoski k, g, h. Prawidłowa wymowa tych głosek powinna ukształtować się pomiędzy 1,5 a 3 rokiem zżycia. Po tym okresie należy skonsultować się z logoped
Nieprawidłowa wymowa głosek tylnojęzykowych polega najczęściej na zastępowaniu ich innymi, np.:
- kappacyzm – nieprawidłowa realizacja głosek k,ki, zastępowanie przez t, ti np. kura tura, kino-tino,
- gammacyzm nieprawidłowa realizacja głosek g, gi, najczęściej zastępowanie przez d, di np. głowa dowa, gitara ditara,
- hittacyzm- nieprawidłowa realizacja głosek h, hi, najczęściej zastępowanie przez f, fi np. Hania Fania, hipopotam-fipopotam.
Zjawisko zastępowania głosek najczęściej występuje jako etap przejściowy w procesie kształtowania się mowy, jednak w przypadku przedłużania się nieprawidłowej artykulacji należy skonsultować się ze specjalistą.
Najczestsze przyczyny nieprawidlowej artykulacji glosek tylnojezykowych
- Zbyt niska sprawnosc ruchowa jezyka glowne tylnej jego czesci, podniebienia miekkiego
- Skrocone wiazadlo podjezykowe
- Przerost 3 migdalka
- Problemy z nosem krzywa przegroda
- Niedosłysz
- Zaburzenia słychu fonematycznego
Ze wzorce
Aby stymulować rozwój poprawnej artykulacji głosek tylnojęzykowych oraz zapobiegać wadom wymowy wskazane są ćwiczenia, które można wykonywać z dzieckiem w domu.
Cwiczenia przygotowujace do prawidlowej artykulacji k,g
- Picie gestych plynow przez dluga, cienka slomke.
- Naladowanie ssania cukierka przy opuszczonej szczce.
- Zabawa w ziewanie przy szeroko otwartych ustach.
- Chuchanie na zmarzniete dlonie, lusterko itp.
- Przysysanie drobnych papierkow do rurki i przenoszenie ich na plansze.
- Gulgotanie przy pukaniu ust…
- Koci grzbiet opieranie czubka jezyka o dolne zeby i unoszenie go do gory.
- Gra-d przyklejamy mas jezyka do podniebienia przy szeroko otwartych ustach i energicznie opuszczamy przod jezyka w dol…
- ćwiczenia wzmacniające tył języka przez wymawianie głoski h naśladowanie miechu he, he ho, ho he, he hi, hi hu, hu ha, ha.
Cwiczenia ogolnej motoryki narzadow mowy
- winda otworz szeroko buzie, poruszaj jezykiem tak jakby byl winda raz do gory, raz do dolu
- malarz malujemy pedzlem jezyk sufit podniebienie zaczynamy od zebow w strone gardla
- motek wbijamy gwozdzie w sciane. Zamieniamy jezyk w motek, ktory bedzie wbija w sciane wałek zębowy
- zaczarowane gwozdzie najpierw nalezy szpatulka lub zimna łyzeczka dotknac podniebienia tu za gornymi siekaczami nazywajac je np.zaczarowanym miejscem lub parkingiem w tym miejscu jezyk powinien przybijac gwozdzie
- liczenie zebow dotykanie czubkiem jezyka kolejnych zebow na gorze i na dole przy szeroko otwartej buzi
- so ma dlugi trab, ktory potrafi wszedzie wsignac a czy ty potrafisz dotknac jezykiem ostatniego zeba na gorze? na dole, nosa, brody, ucha itd.
- wyimaczka przeciskanie jezyka przez maksymalnie zblizone do siebie zeby
- zlizywanie z plaskiego talerza nutelli, miodu, mleka w proszku w zaleznosci od upodoban dziecka
- zdmuchiwanie skrawka papieru umieszczonego na czubku jezyka
- przytrzymywanie czubkiem jezyka przy podniebieniu naparkingu hallufek, rodzynki, patkow kukurydzianych, rodzynki itp.
- wysylanie causkow na odleglosc winko wysuwanie obu warg do przodu, udajac ryjek
- wsy przytrzymywanie slomki lub owlosienia pomiedzy warga a nosem oczywiscie bez pomocy rak
- stra pozarna naladowanie syreny poprzez dosadne wymawianie glosek e o, i u, a u
- konik klaskanie czubkiem i srodkiem jezyka
- sklejanie pierogow nagryzanie brzegow jezyka zeby
- masa i rozciaganie jezyka
- peczka wysuwanie szerokiego jezyka z buzi nie dotykajac zebow
- odrywanie jezykiem przyklejonego do podniebienia opłatka, andruta…
- oprze czubek jezyka o dolne zeby jezyk wybrzuszy tak aby gorne zeby skrobaly jego grzbiet drapiemy koci grzbiet
- pukanie gardla woda gulgotanie, dmuchanie przez nos na watek piorko zawieszony na nitce, przy wymawianiu glosek k, g mozna ka do na gardle, aby pokazac dziecku, e goska ta powstaje z tylu jamy ustnej a nie z przodu. Pomocne moze byj wozienie kocow dwoch palcow miedzy gorne a dolne siekacze w celu przytrzymania czubka jezyka, co w znacznym stopniu utrudni zamiane gloski k na t.
- zwarcie tylnej części jeżyka z podniebieniem miękkim niezbędne do artykulacji k, g, h – łatwiej uzyskać w pozycji lezącej z lekko odchylona do tylu glowa
Utrwalanie prawidlowej artykulacji glosek tylnojezykowych
- wymawianie przy szeroko otwartych ustach sylab aka, oko, uku, eke, iki, yky, ak, ok, ek, uk, ik, yk, ka, ko, ke, ku, ky, ki, aga, ogo, ege, ugu, ygy, igi, ag, og, eg, ug, yg, ig, ga, go, ge, gu, gy, gi , aha, uhu, ehe, yhy, itp.
- powtarzanie wyrazów i zdań zawierających głoski k,g,h
Bibliografia
- Chrzanowska A., Szoplik K., Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedo, nauczycieli i rodziców, Wydawnictwo Akademickie, Białystok 2002.
- Skrzynecka G., Uczymy się poprawnie mówić. Poradnik logopedyczny z ćwiczeniami k,g,h, WSiP, Warszawa 1998.
Opracowała dr Elżbieta Dolata- logopeda