Gimnastyka buzi i języka

Ćwiczenia oddechowe

Dmuchanie na wiatraczek, skrawki waty, papieru, kolorowe piórka itp.
Dmuchanie na plastikowe mini zabawki, piórka z taką siłą, aby mogły się przemieszczać.
Dziecko trzyma w dłoni mały kwiatek weny. Po głębokim wdechu nosem wydmuchuje powietrze ustami wprawiając tym samym kwiatek w ruch.
Zabawa z piórkiem. Dziecko swobodnie porusza się, trzymając w dłoni ptasie piórko. Podrzuca je do góry, a następnie dmucha na nie tak, aby jak najdłużej unosiło się w powietrzu.
Zabawa w Rozpędzanie chmurek. Dziecko leży swobodnie na plecach. Nogi są ugięte w kolanach, stopy oparte o podłogę, ręce leżą wzdłuż tułowia. Wciąga powietrze nosem, swobodnym, płynnym ruchem unosząc ręce w górę i stara się rozgonić przed sobą chmurki. Ponieważ ręce nie rozganiają chmurek, wracają do pozycji wyjściowej. Wówczas dmuchaniem stara się rozgonić chmury.
Zdmuchiwanie świeczki lub dmuchanie na świecę w taki sposób, aby płomień wyginał się, ale nie zgasł.
Wydmuchiwanie baniek mydlanych. Zachęcanie dziecka do wykonania jak największej bańki mydlanej.
Dziecko bierze do ręki rurkę i poprzez nią stara się dmuchać na swoją dłoń albo na watkę umieszczoną na dłoni.
Dmuchanie przez rurkę-słomkę do szklanki z wodą, na powierzchni wody powstaje wgłębienie.
Zabawa w Gotowanie wody. Dziecko dmucha przez rurkę zanurzoną w wodzie tak, aby tworzyły się pęcherzyki powietrza na jej powierzchni. Musi dmuchać długo, krócej, jak najkrócej, słabo, mocno, bardzo mocno, woda gotuje się, kipi itp.
Robienie kleksów z farby wodnej, dmuchanie na nie przez słomkę z różną siłą i pod różnym kątem. Rozdmuchiwana farba przypomina barwne kwiaty.
Wydmuchiwanie kęków z pary na lustrze.
Granie na organkach, piszczałkach, gwizdanie itp.
Naśladowanie syreny eu-eu-eu, au-au-au na jednym wydechu.
Liczenie na jednym wydechu.
Powtarzanie zdań na jednym wydechu najpierw krótkich, potem coraz dłuższych.
Powtarzanie zdań szeptem.

Ćwiczenia fonacyjne

Wykonujemy głęboki wdech, zatrzymujemy na chwilę powietrze, a następnie wykonujemy wolny wydech, wymawiając jednocześnie głoskę aaa.
Wymawianie samogłosek a, o, u, e, y, i. Najpierw pojedyncze samogłoski, potem przedłużone dźwięki.
Na jednym wydechu, z taką samą siłą wymawianie trzech samogłosek aou, a następnie eyi.
W pozycji leżącej dziecko wymawia połączenia mmmaaa, mmmooo, mmmuuu.
Na jednym wydechu wymieniamy dni tygodnia, liczby.
Wymawianie krótkiego zdania szeptem, półgłosem, głosem pełnym i krzycząc.

Ćwiczenia słuchu fonetycznego

Wysłuchiwanie się w ciszę dziecko wyłapuje dźwięki z otoczenia tykanie zegara, szum samochodów, rozmowy ludzi, dzwonki telefon, odgłosy zza ściany, kroki przechodzących osób po korytarzu.
Rodzic naśladuje różne głosy kota, psa, tykanie zegara, bicie zegara, kichania, zadaniem dziecka jest odgadnięcie, jakie to głosy, następnie samo je naśladuje.
Rodzic pokazuje dziecku różne przedmioty klucze, piłkę, kartkę papieru, wodę w kubku, krzesło, następnie demonstruje, jakie dźwięki wydają te przedmioty podczas upadku kluczy, uderzenia piłki o podłogę, darcia papieru, przelewania wody, przesuwania krzesła. Potem zasłania dziecku oczy, wykonując ww czynności. Zadaniem dziecka jest odgadnięcie, co to za dźwięk.
Różnicowanie dźwięków mowy np. s z. Tu wykorzystać można zabawki przedstawiające muchę i pszczołę. Uwagę dziecka koncentrujemy na dźwiękach wydawanych przez pszczołę sss i muchę zzz. Najpierw demonstrujemy dziecku zabawki i dźwięki, jakie wydają, potem zasłaniamy dziecku oczy i pytamy Kto nadchodzi? Kogo słychać mucha czy pszczoła? Dziecko otwiera oczy, wskazuje zabawkę i próbuje naśladować głosy ww zwierząt.
Różnicowanie dźwięków długich i krótkich. Potrzebny będzie gwizdek i paski papieru długi i krótki. Demonstrujemy dziecku gwizdanie długie i krótkie. Następnie gwizdemy w różny sposób. Zadaniem dziecka jest pokazanie odpowiedniego paska papieru. Gdy usłyszy gwizdanie krótkie wyciąga krótki pasek, gdy usłyszy gwizdanie długie wyciąga dłuższy pasek papieru.
Wymawiamy różne wyrazy, dziecko układa tyle klocków, ile jest sylab w wyrazie. Ćwiczenie rozpoczynamy od wyrazów dwusylabowych, potem przechodzimy do wyrazów wielosylabowych.
Wyodrębnianie sylaby na początku wyrazu. Pokazujemy dziecku różne obrazki, ale rozpoczynające się od takiej samej sylaby. Nazywamy je. Dziecko musi powiedzieć, na jaką sylabę się rozpoczynają.
Pokazujemy różne obrazki, które rozpoczynają się różną sylabą. Zadaniem dziecka jest wskazanie tych, które mają takie same sylaby.
Pokazujemy różne obrazki. Dziecko musi wskazać te, które mają tak samo ostatnią sylabę.
Rodzic mówi dowolne wyrazy. Dziecko ma klasnąć w dłoni wtedy, gdy usłyszy wyraz z daną sylabą np. po, ly, ko. To samo ćwiczenie można robić, gdy dziecko usłyszy wyraz z daną głoską.
Zabawa w Sklep. Dziecko kupuje te przedmioty, których nazwa rozpoczyna się od danej głoski.
Wyszukiwanie w otoczeniu przedmiotów, których nazwa rozpoczyna się od danej głoski, w nazwie, których jest określona głoska albo kończy się daną głoską.

Ćwiczenia warg

Parskanie – wprawianie warg w drganie.
Masaż warg zębami górnymi dolnej wargi i odwrotnie.
Wysuwanie warg w ryjek, cofanie w uśmiech.
Ziewanie przy bardzo szeroko otwartej buzi.
Uśmiech i dziobek ptaszka szeroki uśmiech na zaciśniętych wargach i dziobek jak do całusków.
Rysowanie wargami. Dziecko rysuje koło wargami wargi wysuwają się do przodu, tworzą dziobek, wykonuje ruchy koliste w obie strony. Rysuje kreskę poziomą wargami wargi są ściągnięte w dziobek, przesuwają się w prawo i w lewo. Rysuje kreskę pionową tworzy dziobek, przesuwa go w górę i w dół. Rysuje smutną minę warga dolna zakrywa górną. Dziecko robi śmieszną minkę usta zamknięte uśmiech. Na pożegnanie wysyła całusy.
Powtarzanie samogłosek, wargi są mocno ściągnięte a-o, e-o, u-i, a-u, oraz całego ciągu a, e, o, u, i, y.
Wymawianie na przemian a-o, e-o, u-i, a-u, przy maksymalnym oddaleniu od siebie wargi górnej i dolnej.
Wymowa samogłosek w parach a-i, a-u, i-a, u-o, o-i, u-i, a-o, e-o itp.
Naśladujemy złego psa unosimy górną wargę, pokazujemy zęby. Dziecko może również naśladować warczenie psa.
Potrzebny nam lejek, ale go nie mamy robimy go z warg.
Dziecko zamienia się w chudzielca wciąga policzki. Potem jest grubaskiem nadyma policzki.
Nabieranie powietrza najpierw pod wargę górną, potem pod dolną.
Chcemy pocałować mamę, ale ona jest daleko musimy wysunąć wargi do przodu, cmokamy.
Układanie dolnej wargi na górną i górnej na dolną.
Wargi układają w kształcie szerokiego lejka.
Godne rybki powoli otwieramy i zamykamy wargi tworząc koło, jakby mówiły po.
Wysuwanie wargi do przodu i robienie ryjka winky.
Na górnej wardze położenie owłosienia i jak najdłuższe utrzymanie go w tej pozycji.
Wysuwanie warg do przodu. Ściąganie ich i dmuchanie lekko przez nie.
Ssanie górnej i dolnej wargi.
Pompki odciskanie na przemian kącików ust.WLogopedyczne_1.pdf

Ćwiczenia języka

Dotykanie językiem do nosa, do brody, w stronę lewego i prawego kącika ust.
Oblizywanie dolnej i górnej wargi przy ustach szeroko otwartych.
Wysuwanie języka w przód i cofanie w głąb jamy ustnej.
Malowanie sufitu w buzi przy otwartej buzi język przesuwa się od zębów do gardła.
Liczenie zębów dotykamy czubkiem języka po kolei dolnych a później górnych zębów podczas szerokiego otwierania jamy ustnej.
Klaskanie przyklejanie do podniebienia całego języka i głośne jego odklejanie.
Pieczarka w buzi wypychanie językiem policzków od środka.
Rurka wargi ściągnięte i zaokrąglone unoszą boki języka. Dziecko wykonuje szybkie i energiczne ruchy języka. Wysuwa język na zewnątrz jamy ustnej, następnie chowa go do środka.
Oblizywanie zębów po wewnętrznej i zewnętrznej powierzchni aż się pod wargami. Usta zamknięte.
Jak mucha porusza językiem długi, cienki, ruchliwy język, wysuwający się we wszystkie strony.
Wysuwanie języka do przodu, unoszenie go nad górną wargę, potem opuszczanie do brody.
Dziecko wypycha raz jeden policzek ostrym czubkiem języka, udając, że trzyma w buzi landrynkę, można sprawdzić twardość cukierka dotykając policzek palcem.
Unoszenie języka za górne zęby.
Oblizywanie górnych zębów.
Unoszenie języka do nosa i wywijanie go na brodę.
Klaskanie językiem czubkiem i środkiem języka.
Zwijanie języka w rulonik.
Mycie zębów językiem.
Lizanie czubkiem języka kawałeczka czekolady umieszczonego na podniebieniu.
Przeciskanie języka między zębami.
Wciąganie przez rurkę do napojów skrawków papieru, ryżu itp. A następnie przenoszenie ich do pudełeczka.

Ćwiczenia podniebienia miękkiego

Wywoływanie ziewania przy nisko opuszczonej szczęce dolnej.
Wymawianie połączeń głosek tylnojęzykowych zwartych z samogłoskami, np. ga, go, ge, gu, gy, gi, gą, go, ka, ko, ke, ky, ki, ku, ak, ok, ek, ik, ęk, uk.
Wypowiadanie sylab i logatomów aga, ogo, ugu, eke, yky, ygy, iki, igi, ago, eg itp.
Energiczna wymowa połączeń głosek z uwzględnieniem tylnojęzykowych zwartych k g kuk, ugu, oko, uk ku, ug gu.
Wciąganie powietrza przez rurkę zabawa w przenoszenie skrawków papieru za pomocą rurki. Dziecko bierze w usta rurkę, wciąga przez nią powietrze. Musi tak wciągnąć powietrze, aby do rurki przyssały się kolorowe kłęczki. Następnie przenosi je na obrazek biedronki i układa na niej kropki z tych kłęczków.
Głębokie oddychanie przez jamę ustną przy zaciśniętych nozdrzach i przez jamę nosową, przy zamkniętej jamie ustnej.
Nabranie powietrza nosem i zatrzymanie go w jamie ustnej. Policzki są nadęte. Nos zatykamy i nadymamy policzki, a następnie połykamy powietrze.
Ssanie smoczka.
Chrapanie, naśladowanie kaszlu.
Żywe lusterko robienie różnych min. Dziecko stoi naprzeciwko rodzica. Rodzic wykonuje wymyśloną przez siebie minę, dziecko ją naśladuje. Następnie należy zamienić się rolami.
Oddychanie wyłącznie przez usta lub wyłącznie przez nos.
Pukanie gardła ciepłą wodą.

Ćwiczenia szczęki dolnej

Opuszczanie i unoszenie dolnej szczęki.
Wymawianie szerokiego a przechodzące do wymawiania a połączonego z głoską s.
Zabawa Grzebień. Dziecko zakłada dolne zęby na górną wargę i porusza nimi. Potem cofa uchwyt. Następnie zakłada górne zęby na dolną wargę i brodę i porusza nimi.
Dziecko naśladuje ziewanie, wykonując przy tym ruchy rąk, przeciągając się, wyginając.
Głęboki wdech nosem i wydech ustami z jednoczesnym wymawianiem głoski a. Tak samo wymawiamy o, u.
Wykonywanie ruchów uciskowych…

Opracowała mgr Elżbieta Socha logopeda, neurologopeda

Literatura

Antos D., Demel G., Styczek I., Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy, Warszawa 1978, WSiP.
Chrzanowska A., Szoplik K., Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców, Białystok 2003, Wydawnictwo Akademickie.
Datkun Czerniak K., Logopedia. Jak usprawniać mowę dziecka, Kielce 2004, Wydawnictwo Grupa Edukacyjna.
Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa 1983, WSiP.
Demel G., Elementy logopedii, Warszawa 1982, WSiP.
Diener E., Profilaktyka zaburzeń mowy, Kielce 1999, Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP.
Michalak Widera I., Między uszami dźwięki. Usprawnianie narządów mowy i ćwiczenia prawidłowego wymawiania głosek, Katowice 2007, Wydawca Unikat 2.
Michalak Widera I., Śmieszne minki dla chłopczyka i dziewczynki. Ćwiczenia usprawniające wymowę, Katowice 2002, Wydawca Unikat 2.
Rodak H., Terapia dziecka z wadą mowy, Warszawa 2002, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Sachajska E., Uczymy poprawnej wymowy, Warszawa 2006, WSiP.
Skorek M., Oblicza wad wymowy, Warszawa 2001, Wydawnictwo Akademickie ak.
Spałek E., Piechowicz-Kuakowska C., Jak pomóc dziecku z wadą wymowy, Kraków 1996, Oficyna Wydawnicza Impuls.
Styczek I., Logopedia, Warszawa 1981, PWN.