„Każdy jest geniuszem,
ale jeśli zaczniesz oceniać
rybę pod względem jej zdolności wspinania się na drzewa,
to przez całe życie będzie myślała, że jest głupia.”
Albert Einstein
PRACA Z UCZNIEM Z ZESPOŁEM ASPERGERA
Sukces edukacyjny ucznia z Zespołem Aspergera w dużej mierze zależy od zrozumienia jego problemów przez nauczycieli, od ich tolerancji, wyrozumiałości i akceptacji faktu, że będzie wymagał większego wsparcia i zaangażowania ze strony nauczyciela, niż jego zdrowi rówieśnicy. Podstawowe znaczenie dla powodzenia działań edukacyjnych i wychowawczych ma dobra współpraca szkoły z rodzicami/opiekunami. Do wyzwań przed którymi stają nauczyciele należy nie tylko wsparcie ucznia w procesie dydaktycznym i dostosowanie metod nauczania do jego potrzeb ale przede wszystkim zadbanie o jego integrację społeczną, przeciwdziałanie wtórnym zaburzeniom emocjonalnym poprzez ochronę dziecka przed odrzuceniem i przemocą ze strony rówieśników.
W kontakcie z uczniem istotne znaczenie ma wspierająca, życzliwa, kreatywna, jednocześnie konsekwentna i przewidywalna dla ucznia postawa nauczyciela.
➢ Wybrane wskazówki do pracy dydaktycznej i wychowawczej.
- Zaoferuj codzienny, niezmienny rozkład zajęć. Rutyna i wiedza czego oczekuje się od niego sprawi, że będzie w stanie skoncentrować się na bieżących zadaniach.
- Istotne znaczenie ma zachowanie odpowiedniego schematu pracy (plan dnia, plan lekcji, terminy klasówek i zakończenia projektów, termin do którego należy przeczytać lekturę itp.) i stałości działań.
- Plan dnia lub lekcji przedstawiony słownie dobrze jest wesprzeć formą pisemną lub obrazkową. Taki plan uczeń może mieć na swojej ławce i odznaczać wykonane przez siebie aktywności.
- Jeżeli planowane są jakieś nowe sytuacje (zmiana zajęć lub planu dnia, np. zastępstwo przez innego nauczyciela, wycieczka, wyjście do kina, wizytacja), uczeń musi być o tym odpowiednio wcześniej poinformowany.
- Nie zakładaj, że uczeń rozumie coś tylko dlatego, że odtwarza to co usłyszy. Uczniowie z Zespołem Aspergera często posiadają doskonałą technikę czytania ale pojmowanie treści jest słabe.
- Książki o tematyce popularno-naukowej mogą być bardziej zrozumiałe niż kwestie związków międzyludzkich występujących w powieściach.
- W pracy nad zrozumieniem tekstu pomocne dla ucznia mogą być cząstkowe pytania: „Co się wydarzyło? Kiedy? Gdzie? Komu? Jakie było zakończenie zdarzenia? Dlaczego? Co przeżywał bohater?”
- Wypowiedzi pisemne często są pełne powtórzeń, przeskakiwania z jednego tematu do drugiego i zawierają nieprawidłowe skojarzenia słów.
- Rozważ wydłużenie czasu pracy.
- Dziel zadania na kilkuetapowe, krótsze prace, zadawaj krótsze prace domowe w sytuacji, gdy rodzice zgłaszają, że nauka w domu trwa godzinami.
- W miarę możliwości sprawdzaj wiedzę ucznia w sposób przez niego preferowany, wykorzystaj wąską i fachową wiedzę ucznia oraz zainteresowania ucznia podczas prowadzenia lekcji.
- Na lekcjach wychowania fizycznego unikaj aktywności ruchowej związanej z rywalizacją.
- Pozwól uczniowi na korzystanie z edytora tekstu.
- Rozważ możliwość, by dziecko dyktowało, a dorosły lub inny uczeń zapisywał dosłownie jego wypowiedź
- Sprawdzaj wiedzę ucznia w formie odpowiedzi ustnych, pozwól na poprawę prac pisemnych w formie ustnej.
- Promuj pomoc koleżeńską i zachowania prospołeczne innych uczniów poprzez zachętę i nagradzanie.
- Pomóż dziecku w doborze kolegów, co może wpłynąć na poprawę jego umiejętności społecznych i ośmielić je w nawiązywaniu przyjaźni
- Zachęć i wspieraj włączanie się ucznia do grupowych zajęć, gier i zabaw, szkolnych organizacji młodzieżowych i kółek zainteresowań, ucz dziecko stosownych zwrotów inicjujących i podtrzymujących rozmowę.
- Obserwuj i pomagaj w przypadku trudności w kontaktach społecznych poprzez omówienie sytuacji, wskazywanie zachowań, które byłyby w niej właściwe, znajdowanie rozwiązania i wskazywanie, jak w przyszłości uniknąć podobnych kłopotów.
- Rozwijaj w dziecku umiejętność odczytywania emocji za pomocą odpowiednich rysunków, zdjęć, nagrań video obrazujących wyraz twarzy i gesty, historyjek obrazkowych, w których trzeba zapisać, co dana osoba myśli (uzupełnianie „dymków”).
- W sytuacji niepożądanego zachowania, nie zadawaj pytań w rodzaju: „Dlaczego to zrobiłaś/zrobiłeś?”; raczej opisz, co nie podobało się w zachowaniu dziecka.
- Nazwij jego emocje oraz powiedz, czego oczekuje się w takiej sytuacji.
- Analizaj przyczyny zwiększonego napięcia emocjonalnego (np. brak kontroli, przeciążenie bodźcami, nieradzenie sobie z powierzonym zadaniem, narażenie na negatywne reakcje i odrzucenie ze strony otoczenia).
- W sytuacji wzburzenia odizoluj dziecko na konieczny okres i daj mu możliwość zrelaksowania się np. poprzez słuchanie muzyki.
- Ucz prostych sposobów radzenia sobie ze stresem i trudnymi sytuacjami, np. stosowania techniki OOPP (odejdź, oddychaj, pomyśl, powiedz).
- Unikaj konfrontacji, przymusu i wyrażania gniewu w stosunku do dziecka – mogą one wywołać reakcje oporu i wybuchy złości, stosuj uspokojenie, negocjacje, dawanie możliwości wyboru.
- Nie bierz do siebie każdego niegrzecznego zachowania ucznia — raczej przeanalizuj sytuację i rozpoznaj, co było powodem niewłaściwego zachowania (np. powiedział bez intencji sprawienia przykrości, mylnie odczytał zachowania innych osób, nie wie co ma robić, jest przeciążony sensorycznie itp.) i zapobiegaj podobnym sytuacjom w przyszłości.
- Unikaj dotykania dziecka nadwrażliwego na dotyk i zapewnij poszanowanie granic dziecka przez rówieśników.
- Uczniowi, który źle znosi hałas i nadmiar bodźców, spróbuj umożliwić pobyt w spokojnym miejscu (np. w bibliotece) lub posłuchać relaksacyjnej muzyki; w skrajnej nadwrażliwości na dźwięki zaproponuj używanie stoperów, słuchawek.
- Przy nadwrażliwości na zapachy, unikaj używania mocnych perfum; pozwól dziecku na posiadanie kawałka materiału nasączonego ulubionym zapachem.
- Nie domagaj się, żeby zjadało wszystkie posiłki; do niektórych pokarmów dziecko może przejawiać silną awersję.
- Pozwól uczniowi prowadzić własny słownik pojęć i nowych terminów związanych z nauką szkolną.
- Wyjaśnij metafory i wyrazy wieloznaczne.
- Znaczenie pojęć abstrakcyjnych przedstawiaj za pomocą obrazów albo przeciwieństw, np. uczciwość — nieuczciwość, przyjaźń ― wrogość itp.
- Używaj prostego i jednoznacznego języka, unikaj ironii, dowcipów, przenośni, idiomów (chyba, że wiesz, że uczeń prawidłowo je zrozumie); mogą spowodować niepotrzebny zamęt, niepokój, a nawet lęk u dziecka.
- Pamiętaj, że w związku z trudnościami w prawidłowym odczytaniu przez ucznia sygnałów pozawerbalnych, każdy wyraz twarzy i gest powinien być poparty informacją słowną.
- Zadbaj, aby w otoczeniu ucznia było jak najmniej bodźców rozpraszających (wzrokowych, słuchowych) ― na ławce powinny znajdować się tylko przedmioty aktualnie niezbędne do pracy.
- Posadź ucznia z dala od ewentualnych źródeł dźwięku, blisko nauczyciela, aby systematycznie monitorować koncentrację uwagi, kontrolować postępy w pracy, sprawdzać, czy zrozumiał polecenie, wyjaśniać, naprowadzać za pomocą pytań, motywować do kontynuowania pracy, przywoływać jego uwagę, gdy się rozproszy.
- Dopilnuj, żeby niezbędne informacje (np. zadane prace domowe, termin sprawdzianu) uczeń zapisał w zeszycie przedmiotowym. Pamiętaj, że nawet genialny uczeń może nie być w stanie pamiętać o przyniesieniu dodatkowych przyborów czy o terminie jakiegoś zadania.
Do wyzwań przed którymi stają nauczyciele należy nie tylko wsparcie ucznia w procesie dydaktycznym i dostosowanie metod nauczania do jego potrzeb ale przede wszystkim zadbanie o jego integrację społeczną, przeciwdziałanie wtórnym zaburzeniom emocjonalnym poprzez ochronę dziecka przed odrzuceniem i przemocą ze strony rówieśników. W kontakcie z uczniem istotne znaczenie ma wspierająca, życzliwa, kreatywna, jednocześnie konsekwentna i przewidywalna dla ucznia postawa nauczyciela
Bibliografia:
- Słupek K. „Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna, dostosowanie wymagań”, 2018 r.
- www.niegrzecznedzieci.org.pl
Przygotowała: mgr Bernadetta Szal – pedagog